Ispanak ve pazı: serin havanın yaprağı

Ispanak serin günlerde yaprak bağlar, gün uzayıp hava ısınınca sapı birden yükselir, tadı acılaşır. Pazı aynı aileden görünür ama sıcağa daha çok dayanır, yaprağı irileşir, sapı da yenir. İkisini aynı haftada, aynı beklentiyle ekmek hayal kırıklığıdır.

Ne zaman ekin

İlkbaharda toprak çamur değilken ve yaz sıcağından önce ıspanak ekilir. Nisan penceresi bu serin sevenler için daha uygundur. Yaz ortasında ıspanak çoğu yerde tohuma kaçar. Sonbahar ekimi, gece serinlemeye başlayınca daha temiz yaprak verir. Tarihi her ile aynı gün yazmayın; kendi sıcak haftanıza bakın.

Pazı, ilkbahardan sonbahara daha geniş bir aralıkta durur. Yine de çamurlu yatağa gömülen tohum çıkmaz. İkisinin de tohumunu derin örtmeyin. Üstüne ince kompost, kabuk bağlamasını azaltır.

Sık çıkan sırayı erken seyreltin. Sıkışıklık, hem küf hem cılız yaprak demektir. Havuç seyreltmesi kadar kök kaygısı yoktur ama yaprak için de aralık gerekir.

Hasat: dıştan, sapından

Bütün bitkiyi dipten biçmek zorunda değilsiniz. Dış yaprakları, sapın dibinden, makasla alın. Ortadaki küçük yapraklar büyümeye devam etsin. Bir günde sırayı sıfırlamak, ertesi hafta boş tabak demektir.

Ispanak sapı uzamaya başladıysa yaprak acılaşır. O bitkiyi zorla salatada tutmayın. Tohum alacaksanız en sağlıklı bir iki tanesini bırakın, gerisini sökün. Pazı daha geç tohuma kaçar; yine de çiçek sapı görününce yaprak sertleşir. Sapı kesin, bitkiyi tamamen atmak şart değildir.

Çamurlu yaprağı buzdolabına ıslak poşette koymayın. Silkeleyin, kurulayın veya yemeden hemen önce yıkayın. Fazla ıspanağı doğrayıp kısa süre dondurmak, çorba için salatadan daha dürüsttür.

Su, gübre ve acı tat

Serin havada gölet, sıcakta birden kuruyup birden su, ikisi de yaprağı bozar. Toprak dağılacak kadar nemli olsun. Sıcak dalgasında ıspanak ne kadar sulanırsa sulansın tohuma kaçabilir. O hafta pazıya geçmek daha az inat demektir.

Fazla azot, dev yaprak ve gevşek doku yapar. Gübre yanığı ince yaprakta uç kuruluğu olarak görünür. Olgun kompost ince karışsın yeter. Taze gübre, hem yanık hem sinek getirir.

Yaprak biti, taze ıspanak sürgününü sever. Karınca ile bit birlikte görülebilir. Yıkayın, yenilecek yaprağa etiketsiz sabun sürmeyin. Kirli yaprağı sofraya koymadan önce iyice ayıklayın.

Yer ve gelecek sıra

İkisi de hafif gölgede, öğlen pişen duvarda olduğundan daha uzun dayanır. Tam karanlıkta ise uzar, rengi solar. Sabah güneşi yeter.

Aynı yatağa her yıl ıspanak ve pazı bindirmek yorar. Araya baklagil veya başka familya girsin. Sonbahar yaprağını bu sıranın üstüne kalın keçe yapmayın. Yaprağı örtmek boş yatak içindir; taze ekilmiş tohuma kalın örtü, çıkışı boğar.

Pazının sapını ayırıp yapraktan başka pişirebilirsiniz. İspiğin sapı ise çoğu sofrada ayıklanır. İkisini aynı bıçakla, aynı sürede haşlamak sapı ya çiğ ya lapamsı bırakır. Mutfakta da ayrı düşünün.

Sık sorulan sorular

Ispanak yazın da sulamayla durur mu? Serin, yüksek bir bahçede belki. Sıcak ovada çoğu zaman tohuma kaçar. Yazın pazı veya sıcağa daha dayanan yeşillik daha az hayal kırıklığı verir.

Dipten kesmek bitkiyi öldürür mü? Genç bitkiyi dipten biçmek o kökü bitirir. Dış yapraktan almak ise aynı kökten birkaç kez kesim sağlar. Tohuma kaçmış ıspanağı ise dipten sökmek daha temizdir.

Pazı ile ıspanak aynı sıraya ekilir mi? Ekilir, pazı daha iri olduğu için ıspanağı gölgede bırakabilir. Pazıyı arka sıraya, ıspanağı ışık alan öne alın. İkisinin hasat ritmi de farklıdır.