Soğan ve sarımsak: dişten başa giden yol

Soğan ve sarımsak, tohumdan da yürür ama birçok bahçede iş arpacık ve dişle başlar. İkisi de süzek toprak, yukarı bakan uç ve sabır ister. Sürekli ıslak kilde yaprak yeşil durur, altta baş çürür. Siz de "bu çeşit tutmadı" dersiniz.

Diş ve arpacık seçimi

Sarımsakta dış kabuğu sağlam, içi dolgun dişleri kullanın. Ezik, küflü ve içi boş dişleri ayıklayın. Markette filizlenmesin diye işlem görmüş baş, toprakta hiç sürmeyebilir. Ekimlik diye satılan veya kendi sağlıklı başınızdan ayırdığınız diş daha dürüsttür. Bütün başı tek parça gömmeyin; dişleri birbirinden ayırın, ince kabuğu soymayın.

Soğanda arpacık, cevizden iri olmasın. Çok iri arpacık, bazen tohuma kaçıp küçük baş bağlar. Elde ne varsa onu dikmeden önce yumuşak ve küflü olanı atın. Tohumdan soğan da olur; çıkışı yavaştır, ilk yıl çoğu zaman arpacık gibi küçük kalır, asıl baş ertesi yıl dolar. Acele eden bahçe arpacıkla gider.

Yer ve derinlik

Uç yukarı, dip aşağı. Yan yatmış diş, boynunu eğerek çıkar, baş eğri olur. Üstünü kalın toprakla örtmeyin; dişin üstünde bir iki parmak toprak yeter. Daha derine kaçan sarımsak geç çıkar.

Su biriken kilde sırayı biraz yükseltin. Toprak türü killiyse, düz çukura soğan dizmek çürüme davetiyesidir. Kumlu toprakta ise çabuk kurur; ince malç, dişi gömmeden sırayı örter. Malç seçimi burada saman veya parçalanmış yaprak olabilir, gövdeye yığılmaz.

Taze gübre kullanmayın. Soğan ve sarımsak, yanmamış organik maddede çürür. Olgun kompostu bir önceki mevsim karıştırdıysanız bu yıl ince bir kat yeter. Solucan gübresi de avuçla sınırlı kalsın, sıranın tamamı o torbadan ibaret olmasın.

Dikim zamanı bölgenizin kışına göre değişir. Birçok yerde sonbahar, dişin kök salması için uygundur; sert donun erken vurduğu bahçede erken ilkbahar daha az riskli olabilir. Tek bir ulusal gün uydurmayın. Toprak işlenebiliyor ve çamur değilse, kendi kış notunuza bakın.

Yaprak, çiçek sapı ve su

İlk yapraklar incecik çıkar. Onları yolmayın; başın büyümesi bu yaprakların işidir. Yabancı otu elle alın, çapa ile dişe vurmayın. Kök yüzeye yakındır.

Sarımsak bazen ortasından sert bir sap çıkarır, ucunda tomurcuk taşır. Bu sapı taze iken kesmek, gücün başa gitmesine yardım eder. Sapı odunlaştıktan sonra koparmak yaprağı da yırtar. Kestiğiniz ucu mutfakta kullanabilirsiniz.

Su, düzenli ama gölet değil. Baş dolmaya yakınken sürekli ıslak toprak, dış kabuğu çürütür. Yağışlı baharda yükseltmiş sıra bu yüzden işe yarar. Kurak haftada ise yaprak sararmadan önce bir kez derinden sulamak, tamamen unutmaktan iyidir.

Söküm ve kurutma

Bütün yapraklar kupkuru olana kadar beklemeyin; baş toprakta açılır, dişler dağılır. Yaprakların bir kısmı sararıp yatınca bir başı yoklayın. Kabuk formedeyse, dişler dolgunsa sırayı sökün. Hepsini sapından tutup yırtmayın. Çatal veya el, başın altından kaldırsın.

Yağmurlu günde sökülen başı güneşte cam gibi bırakmayın. Gölge, havadar bir yerde, yaprakları kesmeden birkaç hafta kabuk bağlasın. Sonra kökü ve kurumuş yaprağı temizleyin, file veya seyrek kasada tutun. Naylon torbada terleyen sarımsak, ortasından filizlenir veya küflenir.

Mutfakta unutulan yarım baş, ertesi yılın ekimliği olabilir. Küflü dişleri ayırın. Sağlamı serin ve kuru durursa yeniden iş görür.

Sık sorulan sorular

Market sarımsağı ekilir mi? Bazen sürer, bazen hiç uyanmaz. Ekimlik baş daha güvenilirdir. Deneyecekseniz bütün sırayı ona bağlamayın, bir köşede birkaç diş deneyin.

Yaprakları yeşilken çeksem olur mu? Taze soğan gibi yiyecekseniz evet, baş beklemeden. Saklamak ve dolgun baş istiyorsanız yaprak sararınca sökün. Erken çekilen baş ince kalır ve çabuk bozulur.

Aynı yatağa her yıl soğan olur mu? Olmasın. Bir yıl başka familyadan bir bitki girsin. Sürekli soğan, hem toprak yorgunluğu hem hastalık biriktirir.