Erken don uyarısı: örtü ve içeri alma

Takvim daha sonbahar derken bir gece yaprak cam gibi olur. Erken don, bütün kışı başlatmaz; o gece dışarıda kalan domates, sardunya ve ıslak saksıyı bitirir. Örtü işe yarar, yaprağa yapışırsa ve sabah açılmazsa başka zarar açar.

O gün ne toplanır

Pembe domates, olgunlaşmaya yakın biber ve parlak patlıcan içeri alınır. Tam yeşil, nohut kadar sert domates evde her zaman kızarmaz; rengi dönmüş olanı seçin. Dalda mı evde mi ayrımı tam da bu geceler içindir. Çatlağı ayıklayın, tek sıra koyun.

Fesleğen ve yazlık petunya sert donu beklemez. Bir demet fesleğeni gölgede kurutmak, sabah kararacak yapraktan daha çok işe yarar. Sardunyayı kışlatma düzenine göre serin odaya alın, o gece sıcak peteğin üstüne koyup bol sulamayın.

Örtü nasıl durur

Çarşaf, ince tül veya bahçe örtüsü, yaprağa değmeden durmalıdır. Değen yer donar. Soğuk tüneldeki kemer mantığı burada da geçerlidir: örtü bir kasa, sırık veya çemberin üstünde kalsın. Kenarını taşla tutun, rüzgâr almasın.

Naylonu yaprağın üstüne örtmeyin. Gündüz güneş vurunca naylon pişirir, gece de yaprağa yapışır. Şeffaf örtüyü sabah, güneş yükselmeden açın. Unutulan örtü, donu atlatan bitkiyi terletip yakar.

Islak toprağı örtmek, kuru topraktan biraz daha yavaş üşür. Yine de akşam gölet yapmak, sabaha buz tutan kök bırakır. Öğleden sonra toprağa su verdiyseniz yaprak akşama kurusun. Örtünün altında da sabah sulama alışkanlığı bozulmasın.

Saksı ve balkon

Saksı, yerdeki kökten önce donar. Hangi saksı dışarıda kalır listesini o gün uygulayın. İnce kapları içeri veya duvar dibine çekin. Terakota ıslakken çatlayabilir. Asılı çilek ve dikey cep, en çabuk gidenlerdir. Dikey düzen o gece yerdeki büyük kaba indirilir.

Balkon korkuluğundaki örtü uçmasın. Sokağa savrulan çarşaf, bitkiden daha büyük sorun olur. Bağı sıkı, ama camı tamamen haftalarca kapatacak brandayı kurmayın.

Sabah yaprak koyu ve şeffafsa don vurmuştur. O yaprak düzelmez. Gövde yeşilse bitki sürebilir. Hepsini aynı sabah sökmek için acele etmeyin. Tamamen kararmış yazlığı ise yerinde bırakıp hastalık biriktirmeyin.

Ertesi gün

Örtüyü kaldırın, tabağı boşaltın, çürüyen meyveyi toplayın. Bir gece daha söyleniyorsa akşam yeniden örtün. Örtüyü haftalarca üstte unutmak, erken don korumasını küf tüneline çevirir.

Deftere o gecenin tarihini yazın. Gelecek yıl sardunyayı içeri alma ve son domates toplama gününüz bu nottur. Komşu ilçenin tarihi sizin vadi tabanınız olmayabilir.

Don gören sıraya ertesi sabah sert gübre vermeyin. Yorgun köke besin, yeni sürgün diye bir şey kazandırmaz. Su da gölet olmasın. Birkaç gün izleyin.

Sık sorulan sorular

Tek kat tül sert donu keser mi? Hafif soğuğu ve rüzgârı keser, uzun ve sert donu garanti etmez. Hassas saksıyı içeri almak daha dürüsttür. Örtü, yerdeki dayanıklı sıra ve bir gecelik marul için daha uygundur.

Örtüyü gündüz de kapalı tutayım mı? Hayır. Güneş açınca aralayın veya kaldırın. Kapalı naylon, don gecesinden sonraki ilk öğlen bitkiyi pişirir.

Don gören domates yenir mi? Cam gibi, içi sulanmış meyve bozulmuştur. Dışı sağlam, sadece yaprak yanmışsa meyveyi kesin ve aynı gün değerlendirin. Bekletmeyin.