Domatesi dalında mı, evde mi olgunlaştırmalı

Dalında kıpkırmızı domatesin kokusu başkadır. Her meyveyi o hale getirmek ise yağmur, kuş ve çatlağa karşı bir iddiadır. İlk pembeleşmede koparıp evde olgunlaştırmak da meşru bir yoldur. Hangisini seçeceğiniz, o haftanın havasına ve meyvenin duruşuna bağlıdır.

Dalda bırakmanın sınırı

Renk, yeşilden pembeye, pembeden kırmızıya dönerken tat da dolar. Meyve hâlâ sert ve tam yeşilse koparmak, onu evde de yeşil bırakabilir. Omuzları pembeleşmiş, gövdesi yumuşamaya başlamış domates hem dalda hem mutfakta yoluna devam eder.

Dalda bekletmenin riski çatlaktır. Kurak bir haftanın ardından yağmur veya bol sulama, meyveyi birden şişirir, kabuk yarılır. Yarık, sirke sineği ve küf çağırır. O hafta dalda "biraz daha kızarsın" diye ısrar etmeyin. Pembe olanı toplayın, yarıkları aynı gün ayıklayın.

Kuş ve güneş yanığı da dalda beklemeyi kısaltır. Üstü açık, öğlen pişen meyvenin omzu beyazlar. Yaprakların hepsini "güneş girsin" diye sıyırmayın. Meyveyi gölgeleyen birkaç yaprak, yanığı azaltır. Dikim hataları başka yazının konusuydu; hasatta yaprağı tamamen soymak da ayrı bir aceleciliktir. Fide dikiminde yapılanlar bitkiyi baştan yorar, hasadı da öne çekemez.

Evde olgunlaştırma

Pembe domatesi doğrudan güneşe, camın önüne dizmek şart değildir. Oda sıcaklığında, tek sıra, birbirini ezmeden duran meyve kızarır. Kapalı bir kâğıt torbada, yanına bir olgun elma koymak etileni artırır ve işi biraz hızlandırır. Plastik poşette terletmek ise küf yapar. Deliksiz poşeti kullanmayın.

Buzdolabı, kızarmayı durdurur ve kokuyu keser. Tam olgun meyveyi de birkaç gün içinde yiyecekseniz serin bir rafa koyun, buzluğa değil. Ancak elinizde çok miktar varsa ve bozulacaksa kısa süre soğuk kabul edilebilir; çıkarır çıkarmaz eski kokuyu beklemeyin.

Tam yeşil, nohut sertliğindeki meyve evde her zaman kırmızı olmaz. Sezon sonunda dalı sökecekseniz, rengi dönmüş olanları ayırın. Küçük, sert yeşilleri zorla olgunlaştırmaya çalışmak yerine yemeklik yeşil domates olarak aynı hafta değerlendirin. Haftalarca rafta bekleyen yeşil meyve buruşur.

Sap, makas ve sepet

Meyveyi çekerek koparmak dalı yırtar, komşu salkımı düşürür. Sapın eklem yerinden yukarı kıvırmak veya makasla kesmek yeter. Sapı uzun bırakan meyve, sepetin içinde komşusunu deler. Sapı kısa kesin.

Islak meyveyi üst üste yığmayın. Sabah çiyi veya yağmur kurusun, sonra toplayın. Sepetin altındaki ezik, bir gecede bütün kokuyu bozar. Çatlağı, sağlamdan ayrı kaba koyun; onlar sos veya aynı günün salatasıdır, raf meyvesi değildir.

Sırık domateste salkımın hepsi aynı gün olmaz. Her gün veya gün aşırı dolaşmak, haftada bir "hepsini sıyırayım"dan daha az fire verir. Bodur saksı domatesinde de aynı ritmi uygulayın. Saksı meyvesi daha çabuk çatlar çünkü su bir anda girer çıkar.

Sezon sonu

İlk sert soğuk yaklaşınca daldaki pembe ve iri yeşilleri toplayın. Don gören meyve cam gibi durur, içi bozulur. Bitkiyi kökünden söküp ters asmak, anlatıldığı kadar şart değildir. Meyveyi sapıyla koparıp oda sıcaklığına almak çoğu evde yeter. Asma yöntemi yer kaplar, toz tutar.

Yapraklarda hastalık varsa hasta yaprağı meyveyle birlikte içeri taşımayın. Meyveyi silin, çürük olanı ayırın. Küflü bir domates, kâğıt torbadaki sağlamları da alır. İki günde bir yoklayın, yumuşayanı çıkarın.

Çok gelen sağlam meyveyi aynı gün doğruyup pişirmek, rafta bekletmekten daha güvenlidir. Kurutmak da olur; fırını fazla yükseltmeden, dilimleri birbirine değdirmeden. Tam kurumadan kavanoza basmak küf yapar.

Hasat, bitkiyi gübrelemek için bir fırsat değildir. Son meyveler dururken verilen sert gübre, yeni sürgün ve geç çiçek üretir; onlar dona kalır. Suyu da azaltarak bitkiyi yormayın, sadece çatlatacak göleti kesin.

Sık sorulan sorular

Yeşil omuzlu domates hasta mıdır? Birçok çeşitte omuz geç kızarır, bu hastalık değildir. Omuz sert ve içi boş, leke çökükse onu ayırın. Tadına bakmadan çöpe atmayın.

Sapı üzerinde duran daha mı uzun saklanır? Kısa sap yeter. Uzun sap komşu meyveyi deler. Serin, tek sıra ve ezilmeden durmak, sapın boyundan daha etkilidir.

Dalda yumuşayana kadar beklemeli miyim? Yumuşak, buruşuk meyve geç kalmıştır. Renk dolmuş, avuçta hafif esneyen ama dağılmayan domates tam zamanıdır. Yarın çatlayacaksa bugün koparın.