Tohum çimlendirme: nem, ısı ve ışık

Torbanın üstünde tarih vardır, siz eker, on gün beklersiniz, toprak dümdüz kalır. Çoğu zaman tohum ölü değildir. Ya üşümüştür, ya suda boğulmuştur ya da hiç ışık görmeyen bir rafta unutulmuştur. Çimlendirme, üç düğmeyi ayrı çevirmektir: nem, ısı, ışık.

Ilık seven ile serin seven

Domates, biber, patlıcan ve kabak ılık harçta uyanır. Soğuk cam önünde, gece eli üşüten odada haftalarca yatar, sonra çürür. Marul, ıspanak ve birçok yeşillik ise serin odada daha isteklidir. Aynı viyolü kaloriferin üstüne koyup hepsini birden "ısıtayım" demek, marul tohumunu uyutabilir.

Dereceyi ezberlemek zorunda değilsiniz. Harca parmağınızı koyun. Domates için ılık, üşütmeyen bir oda; marul için serin, doğrudan kalorifer olmayan bir köşe. Gece buz gibi olan camekân, gündüz pişen pencere kadar sorunludur. İkisinin ortası, evin içinde sürekli duran bir masa daha güvenilirdir.

Biber, domatesten de sabırsız üşür. Biber rehberindeki fide işini şubatın soğuk odasında aceleye getirmeyin. Erken ekilen, cılız büyüyen fide, geç ekilen sağlıklı fidandan daha erken mahsul vermez.

Nem: ıslak değil, kurumayan

Tohumun uyanması için harcın nemli olması gerekir. Tabağında su biriken viyol ise havayı keser, tohum çürür. Sulamayı üstten gölet gibi değil, ince sıkım veya alttan kapakla verin. Üst kuruyunca tekrar. Üstüne streç veya kapak kapatmak nemi tutar; her gün bir saat aralayın, yoksa küf kokusu gelir.

Harcın kendisi de tohumu boğabilir. Bahçeden aldığınız ağır toprak viyolde betonlaşır. İnce, süzek fide harcı kullanın. Bahçe toprağını fırınlamak diye anlatılan yöntemler kokar ve her tohumu kurtarmaz. Temiz harç, daha az sürprizdir.

Çıkış başlayınca kapağı kaldırın. Kapalı kutuda kalan fide bir gece boyun eğip yatar. Bu yatma, çoğu zaman mantari çökertendir. Az su, hava ve temiz kap, ilaçtan önce gelir.

Işık ne zaman lazım

Birçok sebze tohumu çimlenene kadar karanlıkta da durur. Işık, asıl fide toprak yüzüne çıkınca gerekir. Karanlık dolapta unutulan viyol, sarı ve ip gibi uzar. Çıkışı her gün kontrol edin. İlk yeşil görünce aydınlık pencereye alın.

Marul gibi bazı ince tohumlar üstünün kalın örtülmesinden hoşlanmaz. Üzerine zar zor elenmiş harç yeter, hatta yüzeye serpip bastırmak yeter. Fasulye ve kabak daha derine gider; onları da viyolün dibine gömmeyin. Derinlik, tohumun iki üç katı kalınlık olarak düşünülür, cetvel şart değildir.

Pencere tek yönlü ışık verir. Viyolü her gün çevirin, yoksa fide camın tersine yatar. Yine de en aydınlık pencere, bulutlu haftada zayıf kalabilir. Fide çok uzuyorsa ısıyı biraz düşürün ve kabı ışığa yaklaştırın, daha çok gübre vermeyin. Gübre, zayıf fideyi şişirmez.

Bez deneyi ve ekim derinliği

Şüpheli zarfı önce deneyin. On on beş tohumu ıslak kâğıt havluya koyun, katlayın, kapanan bir kaba alın, kurumasına izin vermeyin. Ilık seveni ılık odaya, marulu serin köşeye. Bir hafta içinde hiçbir şey olmuyorsa o zarfı yatağa saçmayın. Birkaç tanesi çıktıysa gerisi de iş görür; seyrek ekin.

Deneyde çıkan tohumu kurutup sonra ekmeye çalışmayın. O deneme, canlılık içindir. Asıl ekim ayrı tohumla, nemli harca yapılır. Kökçük görününce cımbızla gömmek, acemi elde kırık fide demektir.

Dışarıya erken çıkarılan viyol, gece üşür. Domates fidesi hataları dikim günü içindir; çimlendirme ondan haftalar öncedir. İkisini aynı cumartesiye sıkıştırmayın.

Etiket ve sabır

Her kaba kurşun kalemle tür ve gün yazın. "O uçtaki yeşiller" bir ay sonra birbirine benzer. Çıkmayan kabı beşinci gün dökmeyin. Biber iki üç hafta sürebilir. Her gün eşelemek, yeni uyanan kökü koparır.

Fide iki gerçek yaprak olunca şaşırtma ayrı bir iştir. O güne kadar aynı kapta, suyu ölçülü, ışığı günlük tutun. Kalabalık viyolde her tohum çıksa da hepsi cılız kalır. Az tohum, geniş aralık, okunur etiket: pencere önünün üç kuralı bunlardır.

Sık sorulan sorular

Buzdolabında bekletmek çimlenmeyi hızlandırır mı? Her türde hayır. Bazı çiçek tohumları üşüme ister, sebzelerin çoğu istemez. Domatesi buzdolabına koyup sonra sıcak odaya almak işi hızlandırmaz, tohumu şaşırtır.

Küf oldu, hepsini atayım mı? Kapağı açın, üstteki beyaz tüyleri dikkatle alın, suyu kesin, havalandırın. Koku ekşi ve fideler devrildiyse o kabı kurtarmak zordur. Sağlam görünen komşu kabı ayırın.

Aynı viyole domates ve marul ekilir mi? Ekilmesin. Biri ılık, biri serin ister. Çıkış günleri de farklıdır. İki kap, iki köşe, daha az kavga.