Zambak soğanı lale ve nergisten farklı

Lale ve nergis sonbaharda gömülür, baharda açar, yazın yaprağı solar. Zambak da soğandan yürür ama aynı takvime, aynı kuruluğa ve aynı sığ çukura uymaz. Soğanı uzun süre açıkta kurutmak, onu lale sanıp rafa kaldırmak, çoğu zaman çürüten veya kurutan hatadır.

Soğanın hali

Lale soğanı, satılırken kuru ve sert olabilir. Zambak soğanı ise pul puldur, kuruyunca buruşur, kolay ezilir. Aldığınız gün gömmek, haftalarca torbada bekletmekten iyidir. Torba sıcak arabada veya güneşli cam önünde kalmasın. Dikemeyecekseniz hafif nemli bir malzemede, serin ve karanlık yerde kısa süre tutun; suda yüzdürmeyin.

Çürük, kokan ve tamamen kuru pulu ayıklayın. Sağlam soğan ağır ve sıkıdır. Lale ve nergis dikimi sonbahar çukurunu anlatır. Zambakta da sonbahar uygundur; ilkbaharda alınan soğan ise beklemeden, toprak işlenebilir işlenemez gömülür. Yazın çiçekliyken söküp oynatmak, kökü bir daha toparlamaz.

Derinlik ve yaz uykusu

Zambak, birçok bahçede laleden daha derine iner. Sığ kalan soğan, rüzgârda yatar ve kışın daha kolay üşür. Üstünde yaklaşık iki üç soğan boyu toprak düşünün; cetvel şart değildir, sığlıktan kaçının. Taban suyu yüksekse derinlik çare değildir, soğan çürür. Sırayı yükseltin veya saksıyı süzek tutun.

Lale yaprağı solunca birçok kişi soğanı sıcak ve kuru tutar. Zambak yazın tamamen kuru bir raf istemez. Çiçek geçtikten sonra yaprak yeşil kaldığı sürece suyu kesin diye bir kural yoktur. Toprak çoraklaşmasın, gölet de olmasın. Yaprak, soğanın gelecek yılki gücünü doldurur. Yeşilken dipten kesmeyin.

Çiçek sapını, taç yapraklar düşünce kesebilirsiniz. Tohum kapsülü bitkiyi yorar. Yaprağa dokunmayın. Bu ayrım, lalede de benzerdir; zambakta yaprağı erken kesmek ertesi yılın goncasını küçültür.

Güneş, rüzgâr ve saksı

Birçok zambak, sabah güneşi ve kökün serin kalmasını sever. Öğleden sonra pişen, saksısı dar bir balkon hem çiçeği hem soğanı yorar. Kökü malçla serin tutun, malçı soğanın boynuna yığmayın. Malç karşılaştırması yaprak veya ince saman olabilir.

Yüksek çeşitler devrilir. Gonca ağırlaşmadan ince bir çubuğa gevşek bağlayın. Bağı çiçek sapına keskin telle sarmayın.

Saksıda derinlik şarttır. Sığ, geniş ve her gün kuruyan kap zambağa uymaz. Kışın ince saksı, yerdeki soğandan daha çabuk donar. Dışarıda kalacak saksı seçerken zambağı sardunya gibi içeri alıp sıcak odada büyütmeye çalışmayın. Soğan, ılık salonda kış uykusunu şaşırır. Sert don varsa saksıyı donmayan serin bir köşeye indirin, sulamayı kesin değil, seyrek tutun.

Lale ile aynı çukura zorlamak

Lale yazın kuru toprak sever, birçok zambak ise kökü tamamen çorak kalsın istemez. Aynı küçük yatağa ikisini de "soğan" diye gömmek, birini mutsuz eder. Laleyi daha güneşli ve yazın kuruyan köşeye, zambağı toprağı tamamen toz olmayan ama süzek köşeye ayırın.

Nergis, birçok bahçede yıllarca yerinde kalır. Zambak da yerinde kalabilir; her yıl sökmek şart değildir. Sökmeniz gerekiyorsa yaprak sarardıktan sonra, soğanı kurutmadan, hemen yeni yerine alın. Lale gibi filede yaz boyu saklamayın.

Yapraklarda turuncu böcek veya delik görürseniz, çiçeği ilaçlamak için öğlenü beklemeyin. Elle almak küçük alanda işe yarar. Gelişigüzel ilaç, yaprağı yakar. Emin değilseniz danışın.

Sık sorulan sorular

Zambak soğanı buzdolabında bekler mi? Günlerce kuru rafta bekletmeyin. Kısa süre serin ve hafif nemli tutmak olur, sebze gözündeki ıslak poşette çürür. En iyisi gecikmeden dikmektir.

Çiçek açmadı, soğan mı bozuk? İlk yıl, sığ dikim, tam kurak yaz veya yaprağın erken kesilmesi goncasız bırakabilir. Soğan sertse yerinde bırakın, yaprağı büyütün, derinliği ve yaz suyunu düzeltin.

Lale ile aynı hafta mı dikilir? Sonbahar ikisine de uyar. Zambak soğanı elde daha çabuk bozulduğu için önce onu gömün. Laleyi ise yazın kuruyan köşeye, zambaktan ayrı düşünün.