Malç seçimi: saman, yaprak ve ağaç kabuğu

Malç, toprağın yüzüne serdiğiniz örtüdür. Saman sebze sırasında iş görür, parçalanmış yaprak kışın boş yatağı korur, iri ağaç kabuğu çalı dibinde ve patikada uzun süre durur. Üçünü aynı köşeye yığmak gerekmez. Malzeme, bitkinin su isteğine ve sizin çapa alışkanlığınıza göre seçilir.

Saman: sıra arasında su ve ot

Buğday ya da arpa samanı domates, kabak ve salatalık sırasında işe yarar. Açık rengi yazın toprağın bir anda kavrulmasını yavaşlatır, yağmur damlasının yüzeyi çamurlaştırmasını azaltır. Sıranın iki yanına, fide gövdesine dayamadan, kabaca bir karış kalınlığında serin. İnce serpiştirirseniz rüzgâr uçurur, ot yine ışık bulur. Hiç aralıksız çok kalın örtü ise salyangoz için serin bir koridor olur; yağışlı haftada kenarları bir el açıklığı kadar aralayın.

Taze biçilmiş yeşil otu kalın tabaka halinde yığmayın. Isınır, yapışır, kök boğazını çürütür. Bir iki gün soldurup sonra yayın. Saman bazen yabani ot tohumu taşır. Mümkünse tohum bağlamadan biçilmiş, tanıdığınız bir tarladan gelmiş balya seçin. Tohumdan şüpheleniyorsanız samanı sebze yatağına değil patika kenarına koyun; orada çıkan otu çiğneyerek kontrol edersiniz.

Kuru yaprak: kış örtüsü

Sonbahar yaprağı, ağaç dipleri ve boşaltılmış yataklar için hazır malzemedir. Ihlamur, elma ve armut yaprağı çabuk parçalanır. Meşe ve çınar daha yavaş çürür, kış örtüsü olarak işe yarar. Ceviz yaprağını sebze sırasına doğrudan sermeyin; bir kenarda bekletip komposta azar azar katın. Olduğu gibi yığılan yaprak keçe gibi yapışır, yağmuru üstten akıtır. Üzerinden biçme makinesiyle bir kez geçmek ya da ayakla ezmek yaprağı parçalar ve havalandırır.

Parçalanmış yaprak ilkbaharda üst toprağa karışınca yerinde çürüyen bir örtü olur. Yığını çevirmeniz gerekmez. Ayrıntılı sıra için evde kompost yapımı yazısındaki mantığa bakın; malç ise olduğu yerde kalır. Rüzgârlı bahçede yaprağı dal veya seyrek tel ile tutun, yoksa çite uçar.

Ağaç kabuğu: yol ve çalı

Çam kabuğu ve iri odun yongası gül tarhının önü, çalı grubu ve patika için uygundur. Parça büyük olduğu için rüzgâr almaz, formu iki üç yıl bozulmaz. Sebze sırasında önermem. Çapa dişine takılır, hasatta ayakkabıyla yatağın içine taşınır. Taze yongayı toprağa gömmeyin; yüzeyde dursun. Toprağa karışan taze odun, ilk aylarda yüzeydeki azotu mikroplara kaptırabilir. Bu, kabuğun bitkiyi öldürdüğü anlamına gelmez; sadece çapalayıp gömmeyin.

Kabuk, salyangozun sevdiği nemli gölgeyi de artırır. Tahta sınır varsa kabuğu sınırın içinde tutun. Patikaya taşan ıslak kabuk, özellikle eğimde kayganlaşır.

Kalınlık, sulama ve toprak

Malç sulamanın yerine geçmez. Örtünün altı kuruysa bitki susuzdur. Malçı kenara çekip parmağınızı toprağa batırın. Yazın örtünün serinletici etkisini sıcak hafta bakımı ile birlikte düşünün: sabah suyu verin, sonra örtüyü geri kapatın. Kumlu toprakta malç suyun uçmasını yavaşlatır. Killi toprakta kalın örtü toprağı günlerce ıslak bırakabilir, kök havasız kalır. Bu ayrımı toprak türünü ayırt etme yazısındaki sıkma testiyle bir kez gördüyseniz, killi yatakta malçı daha ince tutun.

İlkbaharda domates ve biber soğuk toprakta bekler. Örtüyü geçici olarak kenara alın, toprak elinize ılık gelince geri serin. Sonbaharda çıplak toprağı kalınlaşan örtü, yağmurun çamuru taşımasını azaltır.

Gövde dibi ve üç yanlış

Malçı gövdenin dibine yığmayın. Kök boğazı sürekli ıslak örtüye değerse çürüme başlar. Bir avuç mesafe bırakın. İkinci yanlış, ot tohumu bağlamış çayır biçimini doğruca sıraya sermektir. Üçüncüsü, lavanta ve biberiye gibi kuru seven bitkilerin dibine kalın saman basmaktır. Bu bitkiler köklerinin etrafında hava ister; taş veya ince çakıl daha uygun olur. Sebze yatağı saman ya da yaprakla, çalı dibi kabukla kalsın.

Sık sorulan sorular

Malçı her yıl bütünüyle sökmek gerekir mi? Saman ve yaprak bir mevsimde incelir. İlkbaharda çürümüş alt tabakayı toprağa karıştırın, eksilen üstü tamamlayın. Kabuk malç iki üç yıl yerinde kalabilir; aradan çıkan otu elle alın.

Malç salyangoz çoğaltır mı? Nemli örtünün altında kırkayak ve salyangoz barınabilir. Gövdeden uzak tutmak, akşam sulamamak ve istila görürseniz kalınlığı azaltmak çoğu bahçede yeter. Örtüyü tamamen kaldırmak zorunda değilsiniz.

Boyalı tahta talaşı kullanılır mı? Kullanılmaz. Vernikli, boyalı veya mobilya artığı talaş bahçe toprağına girmez. Temiz kabuk, budama yongası ya da saman yeter.