Fideyi dışarı alıştırma: bir haftalık düzen
İçeride büyüyen fideyi ilk gün öğlen güneşine koymayın. Bir hafta gölge, rüzgâr ve geceyi adım adım açın, don varsa içeri alın.
Pencere önündeki fide, cama alışmıştır. İlk gün öğlen güneşine ve rüzgâra çıkarılan yaprak, akşama beyazlar veya yatar. Alıştırma, bir hafta boyunca süreyi ve sertliği artırmaktır. Acele, üç haftalık fideyi bir öğleden sonra bitirir.
İlk iki gün
Fideyi rüzgârsız, aydınlık gölgeye koyun. Ağaç altı, doğu cephesinin sabahı veya duvarın gölgesi olur. Bir iki saat yeter, sonra içeri alın. Toprağı önceden nemlendirin; kuru fide, güneşten önce susuzluktan solar. Tabağında su bırakmayın.
Yaprak biraz düşerse akşama bakın. Kalkıyorsa korkmayın. Akşam da inikse ve toprak ıslaksa fazla su veya kök yarası vardır. Şaşırtma yeni yapıldıysa alıştırma onun ertesi sabahı değildir. Kök tutsun, birkaç gün içeride kalsın.
Etiketler dursun. On viyolü birden çıkarıp akşam karışık içeri almak, biber ile patlıcanı yer değiştirir.
Üçüncü günden dikime
Süreyi artırın. Önce sabah güneşi, sonra daha uzun aydınlık. Öğlenin en sert saatini hâlâ atlayın. Yaprak kenarı beyazlıyorsa güneş yanığıdır. O fideyi bir gün yeniden gölgeye alın, yanık yaprağı koparın, gübre vermeyin.
Rüzgârı da adım adım açın. İlk gün fırtınada alıştırma olmaz. Balkon rüzgârı ince fideyi saksısıyla devirir. Alçak bir köşede, birbirine destek olan viyoller daha az yatar.
Gece, don riski varsa içeri alın. Yumuşak, rüzgârsız bir geceden önce dışarıda bırakmayın. Nisan don penceresi sıcağı seven fide için hâlâ erken olabilir. Alıştırma bitmiş olsa bile toprak soğuksa dikmeyin. Alışmış fide, soğuk çukurda yine küser.
Mini sera kullanıyorsanız kapağı gündüz açık, gece don varsa kapalı olsun. Kapalı kapakta "alıştı" sanmak, terleme ile fideyi yatar. Alıştırma, kapağın giderek açık kalmasıdır.
Dikim günü
Kök viyolü doldurmuş, yaprak kısa ve koyu, gövde ip gibi değilse fide hazırdır. Akşamüstü dikmek, öğlen dikmekten daha az şok verir. Çukura can suyu verin, boğazı türe göre ayarlayın. Domates biraz derine gidebilir; biber, salatalık ve marul gömülmez.
İlk iki gün, yeni dikilen sıranın üstüne geçici gölge koyabilirsiniz. Sürekli brandanın altında unutmayın. Üçüncü gün gölgeyi kaldırın, sabah suya bakın. Her dikim gününü gübre günü yapmayın.
Bir kısmı yanıp tutmadıysa hepsini sökmek için acele etmeyin. Sağlam olan yerinde kalsın. Yerine, hâlâ içeride beklettiğiniz yedek fideyi, o da alıştıktan sonra dikin. Yedeksiz bütün viyolü bir günde bahçeye boşaltmak, don veya fırtınada eli boş bırakır.
Sık sorulan sorular
Bir hafta şart mı? Bulutlu, ılık bir haftada daha kısa sürebilir. Güneşli ve rüzgârlı havada bir haftayı kısaltmayın. Yaprak yanıyorsa takvimi değil, bitkiyi dinleyin.
Yağmurda dışarıda bırakılır mı? Ilık, ince yağmur zarar vermez. Dolu ve soğuk sağanak ise ezer. Viyolü o gün içeri alın veya sağlam bir saçağın altına koyun.
Alıştırırken gübre verir miyim? Hayır. Stres altındaki fideye sert besin, yanığı artırır. Yeni yaprak ve tutmuş kök görününce, dikimden sonraki haftalarda seyreltik başlayın.
Adımlar
- İlk gün kısa ve gölgede: Bir iki saat, rüzgârsız gölgede tutun. Öğlen güneşi ve fırtına ilk günün işi değildir.
- Her gün süreyi artırın: Gölgeden sabah güneşine geçin. Yaprak beyazlarsa bir gün geri alın, suyu gölet yapmayın.
- Gece donu varsa içeri: Yumuşak geceden önce dışarıda bırakmayın. Dikim, ancak gündüz alışmış fide ve ılık toprakla yapılır.