Domates güvesi: yapraktaki galeri

Domates yaprağının içinde, dışarıdan bakınca beyazımsı bir yol veya saydam bir leke görünür. Yolu açınca içinden küçük bir tırtıl çıkar. Bu, yaprak bitinin yapışkan kolonisi değildir. Domates güvesi, yaprağın içinde galeri açar, meyveye de iğne deliği bırakır. Sera ve sıcak balkon, ona açık bahçeden daha rahat gelir.

Belirtiyi ayırın

Galeri, yaprağın iki zarı arasında ilerler. Üstten bakınca leke genişler, dokununca ince bir zar hissedilir. Yaprak biti ise sürgün ucunda durur, yaprağı delmez. Seradaki bit döngüsü ayrıdır. İkisini aynı sabunla geçiştirmeyin.

Meyvede küçük delik, bazen sapın dibinde, içerde kararma ile birlikteyse güveyi düşünün. Çatlak, yağmur şişmesinden de olur. Dalda olgunlaştırma yazısındaki çatlak, su düzensizliğidir. Delik ve içinde pislik varsa o meyveyi sofraya ve kasaya koymayın.

Külleme tozu ve güneş yanığı da yaprağı bozar. Toz silinir, yanık kenarda kurur. Galeri ise yaprağın içindedir. Emin değilseniz bir yaprağı açın. Tırtıl yoksa ve leke sadece yüzeydeyse başka sebebe bakın.

Fide ile içeri girer

Market fidesinin yaprağında ince yol varsa onu bahçeye veya seraya sokmayın. Bir viyol, bütün sırayı başlatır. Kapıda yaprağı ışığa tutun. Şüpheli fideyi diğerlerinin yanına koymadan ayırın.

Sera kapağı sürekli kapalıysa güve içeride nesil sürdürür. Gündüz havalandırın, gece don varsa kapatın. Havalandırma bit için de geçerliydi; güvede de yaprağı kurutmak ve sırayı sıkışık tutmamak işe yarar. Yine de açık kapak, dışarıdaki kelebeği içeri alabilir. İnce tül, hem hava alır hem iri kelebeği zorlar. Tülü yırtık bırakmayın.

Alt yaprağı toprağa değdirmeyin. Orası hem nemli hem gözden kaçar. Haftada bir, alttan üste yaprak çevirin. Erken görülen galeri, bütün bitkiyi sökmekten ucuzdur.

Hasta yaprağı nereye

Galerili yaprağı koparıp sıranın üstüne veya kompostun serin kenarına atmayın. Tırtıl orada gelişmeye devam eder. Bir poşete koyup ağzını kapatın, evsel atığa verin. Makası silin. Ağustos temizliği sırasında bu artığı sağlıklı sapla karıştırmayın.

Bütün yaprağı bir günde sıyırmak, meyveyi güneşe yakar. Sadece galerili olanları alın. Bitki çıplak kaldıysa o kökü zorlamayın. Komşu sağlam bitkileri de kontrol edin; güve sırayı yürüyerek geçer.

Kimyasal kullanacaksanız domateste yazılı mı, hasattan kaç gün önce kesilecek, ona bakın. Kapalı serada dozu artırmak yaprağı yakar. Emin değilseniz tarım danışmanına sorun. Ev karışımı, galerinin içindeki tırtıla çoğu zaman ulaşmaz, yaprağı yakar.

Gelecek sezon

Sezon sonunda bitkiyi yerinde bırakmayın. Kök ve yaprak artığını temizleyin. Kışı sıcak odada geçiren saksı domates, güveyi bahara taşır. O saksıyı da kontrol edin.

Aynı yere her yıl domates dikmek, hem güveyi hem toprak yorgunluğunu biriktirir. Ertesi yıl baklagil veya yeşillik girsin. Yeni fideyi temiz viyolle alın, eski toprakla doldurmayın.

Azotla dev yaprak, güveye daha çok yüzey açar. Bitki ürün veriyorsa gübreye ara verin. Su düzenli olsun; stres, deliği tek başına açmaz ama bitkiyi zayıf bırakır.

Sık sorulan sorular

Galeri olan yaprak yenir mi? Hayır. İçinde tırtıl veya pislik varsa mutfağa sokmayın. Sağlam meyveyi yıkayıp ayıklayın, delikli olanı ayırın.

Bir iki leke bütün bitkiyi bitirir mi? Erken alınıp uzaklaştırılırsa bitki durabilir. Her yaprak galeri doluysa ve meyve deliniyorsa o bitkiyi sırada tutmak komşuları da yorar.

Sadece serada mı görülür? Hayır. Açık bahçede de olur, sıcak ve kapalı yerde daha hızlı çoğalır. Fide kontrolü iki yerde de geçerlidir.