Ortanca rengi: toprak ve çeşit ne söyler
Her ortanca toprak değişince renk değiştirmez. Çeşit, güneş ve budamanın çiçeği nasıl etkilediğini ayırıyoruz.
Ortancanın mavi açacağına dair söz, birçok balkonda hayal kırıklığıyla biter. Bazı çeşitler topraktaki asitlik ve alüminyumla maviye veya pembeye kayar. Birçok yeni çeşit ise rengi geninden alır; toprağı kurcalasanız da pembe pembe kalır. Önce hangi ortancayı aldığınızı bilin, sonra toprağı suçlayın.
Hangi çeşit renk değiştirir
Klasik, yuvarlak toplu çiçek açan bazı ortancalarda asit toprak maviyi, daha nötr veya kireçli toprak pembeyi kolaylaştırır. Bu, her mor çiçek için verilen bir söz değildir. Salkım ortancası ve meşe yapraklı türler toprakla renk şovuna girmez. Etikette "renk değiştirmeyen" yazıyorsa paslı çivi, kahve telvesi veya sirke dökmek çiçeği mavi yapmaz; kökü yakabilir.
Rengi deneyecekseniz tek bir saksıda, tek bir bitkide deneyin. Bahçedeki bütün ortancalara aynı karışımı basmayın. Sonuç bir mevsimde değil, yeni tomurcuk döneminde görünür. Eski çiçeği zorla boyamaya çalışmak boşunadır.
Toprağın yapısını abartılı ölçümle ezberlemeyin. Birçok sebze hafif asitle nötr arasında rahat eder; ortanca ise çeşidine göre daha asit sever. Kumlu, killi ve tınlı ayrımı renk reçetesi değildir ama suyun nasıl durduğunu anlatır. Sürekli ıslak kilde ortanca kökü boğulur, renk tartışması ikinci planda kalır.
Güneş, su ve öğleden sonra düşmesi
Ortanca öğleden sonra güneşinde yaprağını indirir. Toprak nemliyse bu her zaman susuzluk değildir; yaprak kendini güneşten korur. Akşam serinleyince kalkıyorsa bitki ölmemiştir. Yine de bütün gün batı güneşi alan duvar dibi, sıcak bölgelerde ortancayı yorar. Sabah güneşi, öğleden sonra ağaç gölgesi daha rahat ettirir.
Su, gölet olmasın. Üst kuruyunca derinden sulayın, yaprağı gece ıslak bırakmayın. Saksıda çökme ve tuz, yaprağı kenardan yakar. Kuru seven lavanta ile ortancayı aynı saksı ritmine sokmayın. Lavanta güneş ve süzek toprak ister; ortanca daha serin kök ister. İkisini yan yana dikmek görüntü için caziptir, suyu ise birine yazık eder.
Budama çiçeği keser
Birçok toplu ortanca, geçen yılın dalında çiçek açar. İlkbaharda bütün dalları dipten kesmek, o yılın çiçeğini de keser. Şekilsiz, kuru ve içe bakan dalları alın; sağlam dallarda sadece solmuş çiçek başını, alttaki sağlıklı tomurcuğun üstünden kesin.
Salkım ortancası ise yeni sürgünde çiçek açar. Onu erken ilkbaharda kısaltmak çiçeği azaltmaz, hatta düzenler. Hangi tip olduğunu bilmiyorsanız bütün bitkiyi dipten kesmeyin. Bir yıl izleyin: çiçek eski odunsu dalın ucundan mı geliyor, yoksa dipten fırlayan taze sürgünden mi? Bu gözlem, kulaktan dolma budama takviminden daha güvenilirdir.
Kışın donan uçları ilkbaharda, tomurcuk şişince ayıklayın. Sonbaharda "düzen olsun" diye yapılan sert kesim, hem çiçeği hem bitkinin yedek gücünü alır. Güldeki ilk yıl takvimi ortancaya aynen uymaz; her çalı aynı ayda budanmaz.
Saksı ve kış
Saksı ortancası yazın her gün su isteyebilir, kışın ise ıslak toprakta kök çürütür. Büyük, süzek kap kullanın. Donlu bölgede saksıyı tam açık balkonda unutmayın; kök, yerdeki bitkiden daha kolay donar. Serin, aydınlık, donmayan bir köşe yeter. Sıcak salonda yaprak açtırıp sonra dona çıkarmak bitkiyi şaşırtır.
Renk deneyi için saksı uygundur çünkü bahçe toprağının kirecinden ayrı bir harç tutarsınız. Yine de her yıl harcı sirkeyle yıkamak diye bir bakım yoktur. Bitki yeşil ve çiçekliyse rengi olduğu gibi sevin. Mavi uğruna kökü bozmak, pembe bir ortancadan daha pahalıdır.
Çiçek solduktan sonra başları hemen koparmak şart değildir. Kışın kuru baş, bazı bahçelerde kar altında güzel durur. Koparacaksanız ilkbaharda, yeni tomurcuğa zarar vermeden alın.
Sık sorulan sorular
Paslı çivi gömersem mavi olur mu? Ancak renk değiştirebilen çeşitte, toprakta alüminyumun işe yarayacağı koşullarda bir ihtimal vardır. Birçok çeşit hiç değişmez. Çiviyi gelişigüzel gömmek güvenli bir reçete değildir.
Hiç çiçek açmıyor, toprak mı kötü? Önce budamaya bakın. Geçen yılın dalını dipten aldıysanız çiçek yoktur, toprak suçsuz olabilir. Gölge çok koyuysa da tomurcuk azalır. Sabah ışığı girsin.
Ortanca susuzluktan mı solar? Öğleden sonra inen, akşam kalkan yaprak çoğu zaman sıcaktır. Sabah da inikse ve toprak kuruysa su verin. Toprak ıslakken inikse fazla su ve kök boğulması düşünün, bir kova daha dökmeyin.