Kışın bahçede alet, tohum ve plan

Kar veya don varken yatağı belleyen, ilkbaharda taş gibi kesekle karşılaşır. Kışın bahçenin asıl işi çoğu zaman içeridedir: alet, tohum kavanozu ve bir kâğıt plan. Dışarı çıkılacak günler de vardır; onlar eşelemek için değil, kırmamak içindir.

Aletleri kuru ve keskin tutun

Çapa, bel ve makas çamurlu halde asılı kalırsa yay pas tutar. Toprağını bir fırçayla alın, kurulayın, metal yüze ince bir yağ sürün. Yağı avuçla sürmeyin; bez yeter. Sapı çatlak olan aleti ilkbaharda "idare eder" diye kullanmayın, şimdiden zımparalayın veya değiştirin. Kör makas dalı ezer, hastalık girişini kolaylaştırır. Bilemeyi bilmiyorsanız bir kişiye gösterin; yanlış açıyla taşlamak ağzı daha da bozar.

Hortumu su dolu, don gören yerde bırakmayın. İçindeki su genleşir, hortum baharda delik delik akar. Suyu boşaltın, güneş görmeyen serin bir köşeye sarın. Musluk başlığını da söküp içeri alın. Sulama kabının içinde unutulan su, ilk eksi gecede kabı yarar.

İp, file ve sırık ıslak yığın halinde durmasın. Kiraz filesi ağaçta unutulmuşsa kışın sürgüne gömülür. Katlayıp kuru saklayın, yırtığı şimdiden dikin.

Tohum kavanozunu sayın

Kış, "neyim var" mevsimidir. Kavanozları dökün, tarihi okunmayan zarfı bir kenara ayırın. Soğan, havuç ve mısır tohumu çabuk yorulur; domates ve biber biraz daha dayanır. Yine de yılını bilmediğiniz tohumu bütün yatağa saçmayın. Bir avuç ıslak bezde deneyin, çıkanı ekin.

Liste çıksın: eksilen marul, fazla kalan kabak, hiç ekmediğiniz bir zarf. İlkbaharda market reyonunda her şeyi birden almak bu listenin yokluğundan olur. Tohumu sıcak mutfak dolabında değil, serin ve kuru bir çekmecede tutun. Nemli kavanozda tohum küflenir, siz de çeşidi suçlarsınız.

Plan: aynı yatağa aynı bitki

Geçen yıl domatesin durduğu sıraya bu yıl yine domates çizmek kolaydır ve yorucudur. Kâğıda üç dört yatak çizin. Geçen yılın bitkisini yazın, bu yıl başka familyadan bir şey koyun. Domates, biber ve patlıcan aynı ailedendir; birinden ötekine geçmek rotasyon sayılmaz. Bakla, marul veya havuç o sıraya nefes aldırır.

Şubat ve mart hazırlığı kapıya gelince bu kâğıt işe yarar. Plansız bahar, fidelerin bir haftada yığılmasıdır. Hangi yatağın hâlâ yeşil gübre taşıdığını, hangisinin kompost beklediğini de yazın. Hafıza, kar altında güvenilir değildir.

Dışarıda yapılacak, yapılmayacak

Islak toprağa basmayın. Ayak izi killi toprakta bahara kadar kalır. Yürüyüşü tahta veya patikaya sıkıştırın. Kar örtüsü varsa yatağı açmaya çalışmayın; kar, toprağın yorganıdır.

Budama her kış günü yapılmaz. Meyve ağacını ne zaman budayacağınız donun sertliğine ve türe bağlıdır. Eliniz kaşınıyor diye ıslak, donlu günde kalın dal kesmeyin. Kırık, rüzgârda sallanan tehlikeli dal ayrıdır; onu, yarayı yırtmadan alın.

Sonbahar listesinde yarım kalan iş varsa kışın tamamı dışarıda değildir. Hortum, etiket, alet dolabı içeride biter. Kompost donmuşsa çevirmeyin. Çözülünce, yığın kurumuşsa bir kova su yeter; ıslak yığını eşelemek çamur yapar.

Saksılar don tehlikesiyle balkondaysa duvar dibine çekin. Toprağı her gün sulamayın. Kış rüzgârı kurutuyor diye verilen su, gece donunca kökü parçalar.

Günlük tutmanın ilk sayfası

Bir defter, tarih ve üç satır yeter: ne ekildi, ne dondu, hangi yatak çamur oldu. Gelecek kış bu sayfa, kulaktan dolma takvimden daha doğru olur. Bölgenizin don günü, komşu ilçeyle aynı değildir. Deftere yazdığınız ilk sert gece, sardunyayı içeri alma işaretiniz olur.

Kışı tamamen boş geçirmek de şart değildir. Alet yağı, tohum listesi ve yatak planı, martta üç hafta kazandırır. Eşelemeyecek olmanız tembellik değil, toprağa saygıdır.

Sık sorulan sorular

Kışın kompost kutusuna mutfak artığı atılır mı? Atılır, miktarı az tutun. Donunca çürüme durur, koku ve fare birikir. Pişmiş yemek, et ve yağlı artığı yine koymayın. Kabuk ve çay posası yeter.

Kar altındaki sarımsağı kontrol edeyim mi? Yatak donmamışsa ve yürünecek patika varsa yaprakına bakmak yeter. Karı küreyip sırayı açmak soğuğu köke indirir. İşaret çubuğu kalsın, baharda ararsınız.

Alet yağı bitkisel mi olmalı? Metale sürüp fazlasını bezle aldığınız ince bir yağ yeter. Yaprağa, yatağa ve sulama kabının içine yağ damlatmayın. Kokan, yapışkan artık bırakmayın.