Yeşil gübre: bakla ve fiğ ile dinlendirme

Yeşil gübre, boş yatağa ektiğiniz ve çiçek açmadan toprağa karıştırdığınız bitkidir. Bakla ve fiğ kışın ya da erken ilkbaharda toprağı örter, kökleriyle yüzeyi deler, üst aksamları çürüyünce organik madde bırakır. Amaç o sırayı yemeklik doldurmak değil, sonraki domates veya kabağa daha rahat bir yatak hazırlamaktır.

Neden bakla ve fiğ

İkisi de baklagildir. Köklerinde, havanın azotunu tutan küçük yumrucuklar oluşur. Bu, bir torba gübrenin yerini gramı gramına tutmaz; yine de çıplak kalan yatağa göre toprağı daha canlı bırakır. Bakla ılıman kışta ayakta kalabilir. Fiğ daha ince yapraklıdır, ilkbaharda çabuk kapanır, çapası kolaydır.

Hardal ve çavdar da örtü olarak kullanılır. Hardal çabuk çıkar ama baklagil değildir; ondan azot yumrusu beklemeyin. Sebze yatağını bakla veya fiğle kapatmak, patika kenarına hardal bırakmaktan farklı iştir. Fiğ tek başına bazen yatar. Yanına seyrek yulaf veya çavdar destek olur; destek bitkiyi çok sık ekmeyin, fiği boğmasın.

Ne zaman ekilir, ne zaman gömülür

Boşalan yaz yatağına sonbaharda, toprak hâlâ işlenebilirken ekin. Tohumu yüzeye saçıp tırmıkla hafifçe örtün, bastırın, kuruysa bir kez sulayın. Sık, çim gibi bir örtü istiyorsunuz. Sıra sıra seyrek bakla, yeşil gübreden çok yemeklik sıraya benzer. Baklayı yemek için ekiyorsanız aralığı açarsınız; o başka plandır.

Gömme zamanı çiçekten öncedir. Çiçek ve sert sap toprakta geç çürür, sonraki fideyi bekletir. Bitki diz boyunu geçmeden, sap yumuşakken kesin veya çapa ile yatırın. Hemen derin sürüm yapmayın. Birkaç gün soldurun, sonra üst toprağa karıştırın. Derin gömmek parçaları havasız bırakır, ekşi koku yapar.

Parçalar gözle kaybolmadan fide dikmeyin. Serin toprakta iki üç hafta beklemek yerindedir. Taze gömülmüş yeşil gübrenin üstüne domates dikmek kökü zorlar. Bu bekleme, kompostun olgunlaşmasını beklemekle aynı sabırdır. Yeşil gübre yerinde çürür, kompost ise yığında olgunlaşır.

Toprak tipine göre ince ayar

Killi toprakta bakla kökü yüzeyi bir miktar deler. Tek başına betonlaşmış kili çözmez. Önce toprağın kumlu mu killi mi olduğunu görün. Kumlu toprakta yeşil gübrenin asıl faydası örtüdür; çıplak kum rüzgârla uçar, bakla onu tutar. Biçtikten sonra üstte ince bir malç kabuk bağlamayı önler. Kalın samanı yeşil gübrenin üstüne yığmayın, çürümeyi yavaşlatır. Malç türünü saman, yaprak ve kabuk notuna göre ayırın.

Tohum, kuş ve üç hata

Yıllanmış tohumu doğrudan bütün yatağa saçmayın. Bir avuç ıslak bezde deneyin. Çimlenmeyen tohum yatağı boş bırakır, siz de fiğ bu toprakta durmuyor sanırsınız. Ekimden sonra kuşlar tohumu yer. İnce toprak örtüsü ve ilk hafta göz hapsi yeter. Kış yeşil gübresi sürekli sulama istemez. Yazın boş yatağa ekiyorsanız çimlenme haftasında toprak kurumamalıdır.

Sık hata, bitkiyi tohuma kaçırmaktır. Bahçe güzel diye baklayı çiçekte seyredersiniz, sap odunlaşır. İkincisi, biçilen kütleyi bir köşeye yığıp yatağı yine çıplak bırakmaktır. Kütle yatağın üstünde kalmalıdır. Üçüncüsü, hemen fide dikmektir.

Yeşil gübre yatağı sonsuza dek gübrelemiş olmaz. Sonraki ürün yine su ve sıra ister. Sadece çıplak, yağmurla yıkanmış toprağa göre işiniz kolaylaşır. Aynı köşeye her kış yalnız bakla ekmek hastalık biriktirebilir; ertesi yıl örtüyü başka boş yatağa kaydırın.

Sık sorulan sorular

Baklanın kendisini yesem olmaz mı? Olur. O zaman aralığı açın ve çiçeğe izin verin. Hem tabak hem yeşil gübre aynı sıradan tam verim beklemek ikisini de aksatır. Bir yatağı yemeğe, boş kalanı örtüye ayırın.

Çiçek açtıysa geç mi kaldım? Sap henüz kırılabiliyorsa biçip yüzeye yayın, fideyi iki üç hafta erteleyin. Tohum döküldüyse gelecek yıl kendiliğinden çıkar; fazlasını çapa ile alın.

Fiğ ile bakla aynı yatağa birlikte ekilir mi? Ekilir. Fiğ araları kapatır, bakla daha dik durur. İkisini de çiçekten önce, sap yumuşakken yatırın. Birini hasat edip diğerini unutmayın.