Evde kompost yapımı: mutfak atıklarından toprak

Mutfaktan çıkan sebze ve meyve kabukları, kahve telvesi, bahçeden toplanan yapraklar çöpe gitmek zorunda değil. Kompost, bu atıkları doğal bir süreçle koyu renkli, hafif ve toprak kokulu bir madde haline getirir. Kompost toprağı besler, su tutma kapasitesini artırır ve toprak yapısını iyileştirir. Üstelik başlamak sandığınızdan kolaydır.

Kompost nedir, nasıl oluşur?

Kompost, organik maddelerin mikroorganizmalar tarafından ayrıştırılmasıyla oluşur. Bu mikroorganizmaların çalışabilmesi için dört şeye ihtiyaç vardır: yeşil (azot bakımından zengin) malzeme, kahverengi (karbon bakımından zengin) malzeme, hava ve nem. Dengeyi sağladığınızda yığın kendiliğinden ısınır ve ayrışır.

Neyi ekleyebilirsiniz?

Yeşil malzemeler (nemli, azotlu):

• Sebze ve meyve kabukları
• Kahve telvesi ve filtre kağıdı
• Taze biçilmiş çim (ince tabakalar halinde)
• Çay poşetleri (plastik içermeyenler)

Kahverengi malzemeler (kuru, karbonlu):

• Kuru yapraklar, saman
• Karton ve katkısız kağıt parçaları
• Talaş (az miktarda ve işlenmemiş ağaçtan)
• Kuru dal parçaları (küçük kesilmiş)

Neleri eklememelisiniz?

• Et, balık, süt ürünleri ve kızartma yağı: koku yapar ve fare, sinek çeker
• Evcil hayvan dışkısı: hastalık riski taşıyabilir
• Hastalıklı bitki artıkları ve tohuma kaçmış yabani otlar
• Boyalı ya da kimyasal işlem görmüş ahşap ve kağıt

Kurulum adımları

1. Yer seçin. Doğrudan toprakla temas eden, drenajı iyi, yarı gölgeli bir köşe idealdir. Balkonda ise kapaklı ve delikli bir kompost kovası kullanabilirsiniz.
2. Tabanı hazırlayın. İlk katmana kalın dal parçaları ya da kaba kuru malzeme serin; hava alması için iyi bir temel olur.
3. Katmanları dönüşümlü ekleyin. Yeşil ve kahverengileri dönüşümlü serin. Kabaca kahverengi malzemenin hacimce yeşilden fazla olması, kokuyu ve fazla nemi önler.
4. Parçaları küçültün. Küçük parçalar daha hızlı ayrışır.
5. Nemi ayarlayın. Yığın, sıkılmış bir sünger kadar nemli olmalı; sıkınca su damlamamalı.
6. Karıştırın. Birkaç haftada bir yığını çatalla çevirip havalandırın.

Sık karşılaşılan sorunlar

Kötü koku: Genellikle fazla nem ve yetersiz havalanma işaretidir. Kuru yaprak, karton ya da saman ekleyip yığını karıştırın.

Yığın ısınmıyor ve ayrışma yavaş: Muhtemelen fazla kuru ya da yeşil malzeme eksik. Biraz su ve taze yeşil ekleyin.

Sinek ve böcek: Yeşil malzemeyi her seferinde kuru bir katmanla örtün. Yemek artıklarını açıkta bırakmayın.

Ne zaman hazır olur?

Süre; yığının boyutuna, mevsime ve ne sıklıkla karıştırdığınıza göre birkaç aydan bir yıla kadar değişebilir. Hazır kompost koyu renkli, ufalanan, orman toprağı gibi kokan bir yapıdadır; içindeki malzemelerin neredeyse hiçbiri tanınmaz. Hazır komposti tarhlara serip toprakla karıştırabilir ya da saksı karışımlarına katabilirsiniz. Ağır killi ya da kumlu bir toprağı iyileştirmek istiyorsanız toprak türü rehberimize göz atın.

Sık sorulan sorular

Apartmanda kompost yapılır mı? Evet. Kapaklı, havalandırmalı küçük kovalar ya da solucan kompostu sistemleri balkonda kullanılabilir. Yine de komşularınızı rahatsız etmemek için yemek atıklarını dengeli ve kapalı tutun.

Kompostu doğrudan fidelere sürebilir miyim? Olgunlaşmış kompostu tarhlara karıştırmak güvenlidir. Yarı olgun kompostu fidelerin köklerine temas edecek biçimde kullanmayın.

Kahve telvesi tek başına yeterli mi? Hayır. Telve yeşil bir malzemedir; kuru malzemelerle birlikte kullanmak gerekir.